Compassie met Louisa – gastblog

Onze zuiderburen zijn hard op weg om in Vlaanderen een dementievriendelijke samenleving te doen ontstaan. Tao of Care, waar de Dementie Verhalenbank onderdeel van uitmaakt, gaat kennis en ervaring uitwisselen met het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen en de Alzheimer Liga Vlaanderen. Binnenkort meer over deze mooie samenwerking. Directeur van het expertisecentrum Jurn Verschraegen schreef alvast een gastblog vanuit zijn vroegere praktijkervaring als sociaal verpleegkundige.

‘Stelt u het zich even voor. Je bent afgestudeerd als kersvers sociaal verpleegkundige en je kiest ervoor om meteen de thuisverpleegkunde in te stappen: afwisselend werk, vaak op de weg en in een één-één relatie met de patiënten. Huizen, appartementen, kloosters, kastelen, boerderijen, overal wonen mensen met zorgnoden. Het was de tijd zonder GPS of mobieltje. Telefoongesprekken voerden we met de vaste telefoon van de patiënt. Ze heette Louisa. Zevenentachtig was ze. Diepe rimpels in het aangezicht en mollige handen en vingers met nagels die zwart zagen van het wroeten in haar moestuin waar ze van ’s morgens tot ’s avonds in kon verdwalen. Haar moestuin was haar leven. Nam je haar die moestuin af, dan zou ze het leven veel minder aantrekkelijk gevonden hebben.

Ik herkende Louisa nog van tijdens mijn stage. Minutenlang gaf ze me toen uitleg hoe erg het wel was dat ze zoveel begon te vergeten en hoe goed buiten zijn toch kon doen. “De goede lucht, mijnheer”. Op twee kilometer van haar woning braakte nochtans de staalfabriek van Arcelor Mittal continu een oranjegrijze rookpluim. En over mijn lengte kon ze het ook hebben. Die onoverbrugbare zestig centimeter die ze te kort kwam om me te evenaren zaten haar meer dan eens dwars, zelfs meer dan één keer per bezoek aan haar.

Die dag, toen ik voor de eerste keer als gediplomeerde verpleegkundige bij haar aanbelde, was ik hoopvol om haar terug te zien. De deur ging slechts op een kier open. “Wie daar”, riep ze angstig. Ik sprak haar vriendelijk aan dat ik blij was haar terug te mogen ontmoeten. “Hier komt niemand binnen. Ik verwacht niemand en al zeker geen man” beet ze me toe. Ik probeerde haar te doen herinneren aan onze goede verstandhouding van tijdens de stage, maar hoe meer ik aandrong, hoe groter haar weerstand werd. Daar had ik niet van terug …   Hoe kon ik haar duidelijk maken dat ze eerst haar insuline-inspuiting nodig had alvorens ze kon beginnen met eten? “Neen, je moet er niet aan denken, je komt er niet in. Nooit. Wat denk je wel, bij een vrouw alleen?” Mijn hulpverlenershart bloedde en ik hoopte nog even op een stil mirakel. Oostakker-Lourdes lag namelijk vlakbij en daar was het ooit al eens gelukt. In landelijk Vlaanderen is het de gewoonte om bij een huisbezoek meteen naar achteren te lopen en met een soort ‘joehoe’ de woning binnen te gaan. Als stadsbewoner moet je daar wat aan wennen. Van kindsbeen af leerde ik, net als vele anderen, dat er geen andere toegangsweg tot een woning was dan langs de voordeur. Daar stond ik dan terug bij Louisa op het erf. De plastic linten die de vliegen buiten moesten houden wapperden in de wind en ik riep haar naam terwijl ik de deur opende. ‘Joehoe’ vond ik nogal zo-zo.  Aan haar mondhoeken te zien had ze net wat joghurt genuttigd. ‘Kom binnen’, zei ze hartelijk terwijl ze mij aan mijn arm naar binnen trok. ‘Ik had je al heel erg lang verwacht.’ Haar ongeruste ogen schoten van links naar rechts. ‘Mijn spuitje he’, daar kwam je toch voor? ‘Weet je, de laatste tijd wordt er bij mij veel aangebeld en als ik dan ga kijken, dan is er nooit iemand. Ze weten toch dat ik achteraan ben. Als ze me niet kunnen hebben, dan is dat maar zo. Ik heb me al heel mijn leven moeten aanpassen, dat ze zich nu eens aan mij aanpassen’ zei ze. Ze toonde geen zestig centimeter kleiner. Voor mij stond ze er, ze was helemaal Louisa. Daar stond ik dan, een beetje aan de grond genageld. Vol compassie met deze 87-jarige vrouw waar alzheimer onmiskenbaar haar brein aan het slopen was. Ze hield de herinnering aan haar overleden man en dochter levend met een ingekaderd overlijdensbericht. Buiten de thuisverpleging en de maaltijdbedeling van de gemeente en haar poetsvrouw (‘een Marokkaanse’) kwam er niemand meer langs. Ze vulde de dagen met eenzame bezigheid.

In volle herfst had haar tuin Louisa rijkelijk vruchten gegeven. Er ging geen dag voorbij of de koffer van mijn wagen puilde uit met appels, peren en ander lekkers. Appels en peren met compassie, geoogst met veel liefde.

Dementie toont zich op vele wijzen en langzaam ontdooien mensen tot hun pure zelf, soms confronterend, maar steeds eerlijk. Ik leerde de signalen van Louisa lezen en op den duur voelden we ons samen één tegen die boze wereld met al zijn moeilijke vragen. Vooral haar huisarts, die moest niet teveel meer langskomen. Dom was ze niet. Onkruid vergaat niet.

Louisa kende niet het geluk van mantelzorg, maar ze trok zich op aan het vaste ritueel: die boomlange man die haar dagelijks kwam groeten en vertelde hoe lekker haar appels en peren wel waren, vooral die met de blozende buik. Het was voor Louisa het signaal om alweer een zak met die blozers mee te geven. Zes maanden later stierf Louisa. Ik kende intussen elke struik en steen op mijn pad naar haar en we verstonden elkaar, hoewel haar taal het steeds meer liet afweten en er al af en toe eens in de meegegeven fruitzak een appel zat met haar beet erin. Iemand moest toch proeven of de appels kwalitatief oké waren. Ze leerde me wat empathie was en natuurlijk ook compassie in de juiste zin van het woord: mededogen en respect voor wat ze nog kon betekenen voor anderen. En verder dat uurroosters er vooral zijn om van af te wijken. Het uurrooster als pasmunt voor menselijk contact.

Eén ding is zeker:  Louisa opende voor het eerst mijn ogen voor dementie. Compassie gaat samen met kwetsbaarheid!’

Jurn Verschraegen is directeur van het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen (België).

3 Reacties op "Compassie met Louisa - gastblog"

  • comment-avatar
    Bie 30 juli 2016 (20:08)

    Mooi verwoord Jurn! Zo mooi kan thuisverpleging zijn!

  • comment-avatar
    Stien Claus 21 juli 2016 (15:57)

    mooi verhaal, Jurn… en een mooi intitiatief! Stien

  • comment-avatar
    Lydia 21 juli 2016 (12:44)

    Wat een mooi verhaal, respectvol en meelevend. Ik wens elke mens met dementie dezelfde fijne zorgverlener. Fijn dat een dergelijk persoon mee de lijnen kan uitzetten voor zorgverlening op maat voor dementerende mensen in ons Vlaanderen

Plaats een reactie

Het e-mail adres wordt niet gepubliceerd