Gerards les: mensen met dementie blijven mensen

Op 23 mei 2016 overleed Gerard Smit, de man met het hondje in het voorlichtingsfilmpje over de Dementie Verhalenbank. Voor zijn familie en vrienden is dit vanzelfsprekend een groot verlies. Maar ook als inspiratiebron voor de Sociale Benadering Dementie, Dementie Verhalenbank en Proeftuin Dementie Friesland zal hij diep gemist worden. Hoogleraar Langdurige Zorg en Dementie Anne-Mei The laat zien waarom, door hier haar toespraak op Gerards uitvaart in aangepaste vorm te delen.

‘Eerst kende ik Gerard alleen maar uit de verhalen van Liz Cramer, mijn collega, mijn inmiddels dierbare vriendin. Ik kreeg het beeld van een erudiete man in zijn studeerkamer tussen zijn boeken. Pater familias van een liefdevolle familie.

Liz vertelde ook dat Gerard alzheimer had en hoe dat hun leven veranderde.

Maar te zien kreeg ik hem die eerste jaren niet.

Op een avond kreeg ik een app. “Ik ben Gerard, de man van Liz. Ik wil je graag ontmoeten. Ik ben eraan toe over mijn ervaringen met alzheimer te praten. Ik vind dat er anders mee moet worden omgegaan.”

Vanaf dat moment had ik rechtstreeks contact met Gerard. En een ding is zeker: ik heb veel van hem geleerd.

Zijn lessen waren eenvoudig, sommige pijnlijk eenvoudig. Mensen met dementie zijn en blijven mensen. Praat met ons, in plaats van over ons. De ziekte is te accepteren, maar niet om niet voor vol aangezien te worden.

Door het contact met Gerard en Liz leerde ik hoe de ziekte van Alzheimer niet alleen de persoon zelf, maar ook de mensen eromheen langzaam in zijn ban krijgt. Hoe het ziekteproces met horten en stoten verloopt. En ook hoe rauw het bij tijd en wijle, zeker aan het einde, kan zijn.

Maar Liz en Gerard lieten ook zien dat met alzheimer te leven is. Dat het hard werken is, maar dat het kan. Toen Gerard de wetenschap niet meer kon bedrijven, zocht hij andere manieren om zijn dag door te brengen en begon hij uiteindelijk met schilderen.

Liz en Gerard waren elkaars grote liefde. Dat was zichtbaar. Als we in Gouda of Leeuwarden aan het werk waren, kwam Gerard regelmatig binnenlopen. Als hij Liz alleen maar zag, lichtten zijn ogen op en werd hij rustig.

Door de ziekte veranderde hun relatie. De afhankelijkheid nam toe. Liz kon niet meer met hem praten of op hem bouwen zoals eerder.

Het fundament van hun relatie leek verdwenen. In het begin was dat uitsluitend verlies. Maar later zei ze dat het hun relatie ook had verdiept. En dat het vaak zo fijn was om bij elkaar te zijn.

Gerard leerde hoe mens-zijn en dementie zijn verbonden. En wat de relevantie van de omgeving en levensgeschiedenis daarbij is. Hij maakte duidelijk hoe ontoereikend huidige fundamenteel beschouwde waarden zijn.

Want wat betekenen individualiteit, zelfregie en wilsbekwaamheid bij dementie? Zijn het geen holle frasen, wanneer ze zijn ontdaan van context en verleden?

Van Gerard heb ik veel geleerd.

Toen ik onlangs naar Gouda reed om afscheid te nemen, nam ik me voor dat te zeggen. En toen we – zoals eigenlijk altijd – kwamen te spreken over kennis en wetenschap, stamelde ik dat ik meer van hem leerde dan uit boeken. Gerard luisterde geduldig tot ik was uitgepraat. Hij keek me vriendelijk aan en zei: “Daar ben ik me niet van bewust. Wat aardig dat je dat zegt.”

Ik dank Gerard en zijn gezin oprecht dat ik zo dichtbij mocht komen in moeilijke tijden. Ik zal de gesprekken en Gerards aanwezigheid enorm missen.

Maar op wat hij ons leerde kunnen we lang voort en daar ben ik dankbaar voor. De basis hebben wij – Liz, Roelof Jonkers van de KwadrantGroep en ik – gelegd in de Sociale Benadering Dementie, de Dementie Verhalenbank en de Proeftuin.

Ik besef dat het voor zijn dierbaren een schrale troost is, maar Gerards inbreng heeft nu al een enorme betekenis in hoe naar dementie wordt gekeken en in de emancipatie van mensen met dementie. En dat is waar hij zich voor inzette.

Wij hebben Liz hard nodig bij de doorontwikkeling van Gerards en haar gedachtegoed. Als zij eraan toe is, hoop ik dat we onze gezamenlijke zoektocht voortzetten.’

 

 

2 Reacties op "Gerards les: mensen met dementie blijven mensen"

  • comment-avatar
    Tonija Pruijssers 21 september 2016 (13:25)

    Dankjewel voor het maken en uitzenden van de mooie, ontroerende documentaire “Wat ik nog ben.”

    Via deze weg wil ik iedereen bedanken die aan deze mooie, ontroerende en met zorg gemaakte documentaire heeft meegewerkt.

    Vooral wil ik Gerard, Liz en kinderen bedanken voor hun openhartigheid in zo’n moeilijk te bevatten proces van Alzheimer.
    Gerard, dankjewel dat je met nadruk aangaf dat je eigen proces op film werd vastgelegd, omdat Alzheimer niet (meer) verstopt mag worden.
    Zelf heb ik een dergelijk proces meegemaakt met mijn dementerende moeder. Dit was een moeilijke, maar ook louterend tijd en hoe raar het misschien ook klinkt; ik denk er met warme, dankbare gevoelens aan terug.

    Nogmaals, lieve familie Smit en Anne-Mei, mijn onuitsprekelijke dank!
    Tonija Pruijssers

  • comment-avatar
    Ina Krins 3 juni 2016 (12:07)

    Wat een mooi en lief verhaal Anne-Mei

Plaats een reactie

Het e-mail adres wordt niet gepubliceerd