Passief uit zelfbescherming

De moeder van Dorette Verlaan is van karakter veranderd. De vrouw kapt tegenwoordig ieder gesprek af met haar dochter, terwijl de twee voorheen een hechte band hadden en alles met elkaar bespraken. De recente afstandelijkheid van haar moeder frustreert Dorette. Waarom doet ze dat toch?

Een vrouw die interactie vermijdt, die niet meer in staat lijkt een diepgaande relatie te onderhouden: Roza van Elst ziet iets soortgelijks gebeuren. Al jaren is Liesbeth een goede vriendin van haar moeder, maar plots lijkt het alsof ze geen contact meer hebben met elkaar. Roza vraagt of er iets is voorgevallen. ‘Ik geloof dat ik heel raar heb gedaan tegen Liesbeth’, antwoordt haar moeder. Verder wil ze het er niet over hebben. Er samen nog eens met Liesbeth over praten is al helemaal geen optie.

In verhalen van mantelzorgers is de dementiepatiënt vaak iemand die langzaam het contact met de buitenwereld verliest. Een gesloten figuur, bij wie emotionele vervlakking langzaam maar zeker leidt tot verlies van betekenisvolle relaties. Wie naar de verhalen van mensen met dementie zelf luistert, krijgt een ander beeld. Het terugtrekken uit de publieke sfeer lijkt eerder een strategie te zijn waarachter een doordringend besef schuilgaat, dan een symptoom van de ziekte.

Meneer van der Berg worstelt bijvoorbeeld met zijn cognitieve achteruitgang. ‘Dat heb je al gezegd Hans’ hoort hij van de mensen om hem heen. ‘Dat vertel je nu al voor derde keer!’ Dergelijke reacties irriteren hem enorm. Dat zijn geheugen niet meer is wat het vroeger was weet hij zelf ook, maar de reacties van de buitenwereld zijn vaak gewoon te confronterend.

Mevrouw Bierens vergeet soms dingen, of onthoudt ze verkeerd. Ze ziet de mensen denken: ‘Wat is dat voor iemand? Wat is dat voor een vrouw? Oh, nu zegt ze weer iets raars.’ Daardoor verandert ze langzaam maar zeker van een vrolijk, opgewekt mens, naar een teruggetrokken vrouw. Ze houdt zich nog wel bezig met haar familie, maar met anderen omgaan kan en wil ze niet meer.

Meneer van der Berg en mevrouw Bierens hebben moeite met hun vergeetachtigheid, maar het zijn vooral de reacties van de omgeving die hen zwaar vallen. Het levert hen stress en onzekerheid op. Ze hebben het gevoel niet meer voor vol te worden aangezien. Nu neigen ze ertoe zich terug te trekken uit het sociale leven. Zo wordt de buitenwereld niet meer geconfronteerd met hun afwijkende gedrag, en voorkomen ze zelf dat ze telkens weer gekwetst worden.

‘Mensen die dement worden hebben dat zelf niet door, vinden ook dat het allemaal nog goed gaat’, meent huisarts Gerrit-Jan Vos. In een televisie-item over dementie* vertelt hij dat het de omgeving is die dingen op gaat vallen. Teruggetrokken gedrag, geslotenheid, emotionele vervlakking, we hebben als buitenstaanders de neiging om dergelijke verschijnselen te zien als uiting van dementie. Wie met patiënten zelf spreekt, wie luistert naar hun verhalen, leert inzien dat het niet zelden uitingen zijn van een scherp bewustzijn en een rijk emotioneel leven. De teruggetrokken houding is niet een symptoom van dementie, maar een coping strategie om een pijnlijke confrontatie als gevolg van de dementie te voorkomen.

Verhalen van mensen met dementie laten de impact zien die het heeft wanneer je de grip op cognitieve vaardigheden verliest. De reactie op die impact hoeft niet per definitie bekeken te worden door een medische bril. Wanneer je passiviteit beziet als uiting van de ziekte heeft het weinig zin er iets aan te doen. Er is geen behandeling voor dementie, dus passiviteit lijkt onvermijdelijk. Wanneer teruggetrokken gedrag echter een kwestie is van het overwinnen van mentale barrières en bewustmaking van de omgeving, biedt dat wel perspectief.’

* https://youtu.be/–cFP5-SPmI 251tv

Zerline Henning is onderzoeker voor de Dementie Verhalenbank. Tijdens haar studie Culturele en Sociale Antropologie heeft zij zich gericht op mantelzorg bij dementie. Als toegepast antropoloog keek ze daarbij ook naar ondersteuning op gemeentelijk niveau. Bij de Tao of Care doet Zerline nu onderzoek dat hierop aansluit. Zij is onder andere betrokken bij de analyse van alle interviews voor de Dementie Verhalenbank (waarvan ongeveer de helft is samengevat voor publicatie op de Dementie Verhalenbank). Zo wil Zerline een bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving.

 

Geen reacties op "Passief uit zelfbescherming"

    Plaats een reactie

    Het e-mail adres wordt niet gepubliceerd